دیگر حذف نام «بهمن رجبی» در آثاری که حتی وی تأثیر چشم­گیر هم در آن داشته، برای همه عادی شده؛ برای کسی که بیشترین تأثیر در زمینه تمبک­نوازی معاصر را دارد و این همه چالش و حاشیه در ذیل گفتار و نوشتار و حتی نام وی بوده، عدم عرضه اثر مشترک و مستقل جای سئوال است. اما بالاخره در اواسط سال گذشته چشم بهمن رجبی، به آلبومی روشن شد که نام وی بر پیشانی آن خورده بود.

پس از حضور جدی بهمن رجبی در ارکستر ملل و رکن شدن وی در بنیان این ارکستر در کنار دوست دیرینه خود سیاوش بیضائی (آهنگساز) و دوست دیر یافته پیمان سلطانی (رهبر ارکستر)، نشر آلبوم «گفت­وگوی چپ و راست» توسط وی، در واقع روزنه­های امید در دل اهالی موسیقی را جوانه زد که باری بهمن رجبی پس از سالیان کار در نهان، همچون دوران طلایی خود عیان شده است.

البته اهالی موسیقی جدی پیشتر با نحوه دید و سبک وی از طریق رساله و کنسرت­های فراوان آشنا بودند. اما جای خالی یک آلبوم صوتی برای بیان تکنیک و به زعم خودش مکتب تمبک­نوازی وی دیده می­شد. اثری که از جمله ایده­­های اصلی سبک تمبک­نوازی وی و همچنین رپورتواری از شیوه­های کلاسیک و مدرن که خود تمامی آنان را آزموده و البته در ادامه به سبک شخصی خود رسیده بود. سبکی که با دقیق شدن به آن دربردارنده عناصر زیبایی­شناختی و عناصر تکنیکی، است.

گویا گفت­وگوی چپ و راست، تکامل­یافته همانی است که پیشترک با همراهی نوازندگانی نظیر ناصر فرهنگ­فر و محمود فرهمند و مرتضی اعیان، در سال­ها پیش شده اجرا شده بود. مسلماً این اثر باید دارای مؤلفه­های مهمی باشد که افراد صاحب­نام در قالب تمبک دوم به اجرا اثر و همراهی با صاحب اثر پرداخته­­اند. البته در این اثر تمبک دوم را فربد یداللهی به عهده دارد و به خواست بهمن رجبی کلیه تک­نوازی­ها را همان فربد یداللهی اجرا می­کند. 

بخش اعظم اثر (مدت زمان: بیست و پنج دقیقه) همان دو نوازی تمبک ساخته رجبی است که شامل ریتم­های لنگ و ترکیبی و نیز تک­نوازی گفت­وگوی­چپ و راست، اتل و متل و در پایان اثری به نام «فرار از نفس» است. از جمله نکات جالب و زیبای دو نوازی اتل و متل، یادآوری ضربی­های مهجور کهن آن هم در اجرایی منقح و پاکیزه است. گواین­که برخی لحن­های مطربی در این اثر به خوبی دیده می­شود، آن­هم با قالبی بازسازی شده در هیأتی فاخر.

در پایانه دو نوازی تمبک، اثری وجود دارد که هم در محتوا و هم در عنوان، ملهم از قطعه در قفس ابوالحسن صبا می­باشد. این قطعه «فرار از نفس» نام دارد؛ «تک­نوازی فرار از نفس داستان آدمی است که از نفس خود فرار می­کند، غافل از آن­که نفس او هر آن در کنار اوست و هر لحظه او را صدا می­زند و هیچ راه گریزی نیست». تمبک در افق بیانی رجبی معنایی دیگری می­یابد. کدام نوازنده تمبک در تاریخ موسیقی ما این­چنین ساز تمبک را جدی گرفته و ظریف­ترین احساس­های خود را در قالب قطعه­ای نمایان می­کند. فرار از نفس اثری است که نمونه آن هیچ­گاه تالی نداشته است. البته این نمونه­ای کوچک از اهتمام رجبی است. آن­هایی که با زمینه­های شکل­گیری قطعه هفت ضربی سواران دشت امید حسین علیزاده می­دانند که نقش رجبی خارج از نوازندگی تمبک آن چقدر تأثیرگذار بوده است. طراحی­ها و قطعه­نگاری­های رجبی نه تنها انقلابی در تمبک­نوازی که نقطه عطفی در موسیقی کلاسیک ایرانی محسوب می­شود.

اما موردی که نقش رجبی را برجسته­تر می­کند توسعه ریزها در نواخت تمبک است. همه می­دانند که سابق تنها پنج نوع ریز در نواخت تمبک وجود داشت، اما رجبی با افزودن یازده ریز دیگر ریزهای تمبک­نوازی را توسعه و تکامل می­بخشد. این ریزها عبارتند از: «ریز دو انگشتی ساده یا ریز تیمپانی»، «ریز دو انگشتی بشکنی»، «ریز نه انگشتی»، «ریز ده انگشتی یا ریز پرتر»، «ریز دو انگشتی ساده عکس و برگردان»، «ریز دو انگشتی مضاعف»، «ریز دو انگشتی سه بر دو»، «ریز دو انگشتی دو بر یک»، «ریز دو انگشتی یک بر دو»، «ریز هشت انگشتی»، «ریز هشت انگشتی روی پوست»، «ریز هشت انگشتی روی چوب»، «ریز هشت انگشتی ترکیبی یا مختلط»، «ریز هشت انگشتی بشکنی»، «ریز هشت انگشتی ناخنی روی پوست»، «ریز شلاقی یا ریز زور خانه­ای» (مأخوذ از مقاله منتشر ناشده «بهمن رجبی اندیشه­ای نو نگاهی متفاوت» اثر هوشنگ فراهانی).

اما رجبی در یادداشت بر گفت­وگوی چپ راست قائل به افزودن ریز دیگری در این اثر است، وی معتقد است: من در این اثر در کنار ریزهای شانزده­گانه ریز هفدهمی را نیز افزوده­ام که در جای جای قطعات به گوش می­رسد. در ادامه درباره یکی از وجوه بارز اثر می­گوید: «اجرای تکنیک­ها و فرم­هایی است که برای اولین­بار و بدون دست­کاری در ساختمان فیزیکی تمبک اجرا می­شود».

چیزی که در این اثر جذابیت و نیز تشخص دارد، توجه به ریتم و ملودی­نوازی است. در این اثر تمامی ظرافت­های ابداعی در خدمت ریتمم و ملودی و همچینین صدادهی شفاف است. ریتم­ها و ملودی­های گوناگون و نوع ترکیب­سازی آن­نها موجب محتوایی شدن ساز تمبک شده است. رجبی در این­باره می­گوید: «پرمحتوا قطعات و تنوع ترکیب­های به کار گرفته شده و همین­طور انسجام و ظرافت و ارتباط صحیح میزان­­ها و اینکه تکنیک در خدمت ریتم است، نکته ای است که کمتر شاهد آن هستیم». اثر حاضر اثری بسیار پرمحتوا در زمینه تمبک محسوب می­شود، زیرا ملدوی­ها بسیار فکر شده و سیستماتیک مورد استفاده قار گرفته­اند.اساساً «بارزترین مشخصه این مکتب، ملودی­نوازی است. به عبارت بهتر ، تجسم ملودی­های مختلف در قالب ریتم. مشخصاً تا قبل از رجبی نوازندگان تمبک فقط نگهدارنده ریتم یا پایه بودند و گسترده خلاقیت آن­هادر همین چهارچوب، با افزودن اندکی شیرین­کاری و حرکات چشمگیر فیزیکی بود. به طور مثال حرکت گرفت در سبک­های دیگر، با تغییر فرم زیاد نوازنده اجرا می­شود و می­­شود در حالی که او با ساده­ترین حالت ممکن و کمترین تغییر در استیل نوازنده، هما صدا را –حتی با صدادهی بهتر – خلق می­کند. در نگاهی کلی­تر بیاد گفت رجبی با کاستن از حرکات فیزیکی که بعضاً جنبه نمایشی آن­ها بیش از ماهیت وجودی­شان است و حالتی عوام­فریمانه دارند و افزودن بر ماهیت و تکینک در عین سادگی، برگ­های دیگری بر پرونده مقدورات تمبک می­افزاید». ( طراحی ریتمیک، جواد یاراحمدی، ویژه­نامه اعتماد، 10 / 12 / 1385، ص 34).

از دیگر مؤلفه­های مکتب رجبی سنوریته شفاف تمبک است. با وجود زیادت و تعدد تکنیک­ها، نه تنها سازس شلوغ به گوش نمی­رسد، بلکه سازی بسیار روان و شفاف به گوش می­رسد که با دیگر سازها تفاوت­ بنیادین دارد.

این اثر به غیر از دو نوازی تمبک دارای پنج بخش دیگر است. مرکب­نوازی تمبک، پنج ضربی کلاسیک با ترکیبات معکوس، فانتزی برای تمبک، هفت ضربی کلاسیک، بداهه­نوازی بخش­های دیگر آلبوم یک­ساعته بهمن رجبی به همراه شاگردش فربد یداللهی است. این اثر توسط انتشارات ماهور منتشر شده است.

» فرید اسدی دهدزی

نامه ای از بهمن رجبی
{ صفحه اول - صفحه دوم }

------------------------------------------------------------------------

دانلود آثاری از بهمن رجبی

سواران دشت امید (به آهنگسازی حسین علیزاده) » در همین زمینه بخوانید
نوروز (به آهنگسازی حسین علیزاده)
 قطعه ی دخترک ژولیده - تصویری (ساخته استاد علینقی وزیری)

------------------------------------------------------------------------

مشاهده ی قطعاتی تصویری از هنرنمایی بهمن رجبی (از سایت Youtube)

گروه چکاد (اجرای ۱۳۸۰)
قسمت ۱
قسمت ۲
قسمت ۳
قسمت ۴
قسمت ۵
سواران دشت امید

مشاهده ی کلیپ های بیشتر ... {کلیک کنید}

------------------------------------------------------------------------

در همین زمینه بخوانید ...

تكروى با استقامت ! - درباره بهمن رجبى ، به قلم سید علیرضا میرعلینقی

www.Tahrir.Blogfa.com